Η κυρία αποστολή του νεφρού είναι η επαναρρόφηση των διηθηθέντων θρεπτικών ουσιών, των αλάτων και του ύδατος σε κατάληλες αναλογίες ώστε να διατηρηθεί η υδατοηλεκτρολυτική ισορροπία του οργανισμού. Οι νεφροί διηθούν περισσότερα από 180 λίτρα την ημέρα επαναρροφούν το 98 με 99% και αποβάλλουν το υπόλοιπο ως άχρηστα προϊόντα του μεταβολισμού διαλελυμένα στο ύδωρ. Αυτές οι επαναρροφητικές λειτουργίες του νεφρού εξαρτώνται ιδιαίτερα από την κατανάλωση ενέργειας και έτσι είναι ευάλωτες στις τοξικές ουσίες. Ευτυχώς οι νεφροί διαθέτουν πολύ μεγάλες εφεδρείες και μπορούν να αποκαταστήσουν ένα σημαντικό μέρος της καταστροφής. Όμως όταν η βλάβη είναι μαζίκη και οξεία, ή χρονιά στη φύση της, σε βαθμό που η αναγεννητική ικανότητα του νεφρού ξεπερνάται κατά πολύ οι συνέπειες στον οργανισμό είναι σοβαρές.
Οι κλινικές εκδηλώσεις της νεφοοτοξικότητος είναι ποικίλες και αντιστοιχούν με τα συμπτώματα και τα σημεία της νεφρικής νόσου γενικά. Είναι ευκολότερο για τον κλινικό ιατρό να ταξινομήσει τη νεφρική νόσο σε σύνδρομα τα οποία ανταποκρίνονται στο πως ο ασθενής παρουσιάζεται στον ιατρό, θα πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι τοξικές ουσίες είναι στην διαφορική διάγνωση των περισσοτέρων από αυτά τα σύνδρομα και ακόμα, ότι μια συγκεκριμμένη θεραπευτική ή νεφροτοξική ουσία μπορεί να προκαλέσει περισσότερες από μία κλινικές εκδηλώσεις. Αυτό εξαρτάται από την φύση της ουσίας, την δόση, και την διάρκεια της εκθέσεως, όπως επίσης και από μία ποικιλία παραγόντων του ασθενούς, οι οποίοι συμπεριλαμβάνουν την ηλικία, το φύλο, τον ηπατικό και νεφρικό μεταβολισμό του φαρμάκου, τον φαινότυπο κ.α.

Τα κλινικά σύνδρομα της νεφρολογίας τα οποία μπορούν να προκληθούν από την τοξική δράση φαρμάκων και χημικών ουσιών συμπεριλαμβάνουν, την οξεία νεφρική ανεπάρκεια λόγω άμεσης σωληναριακής βλάβης, την προνεφρική αζωθαιμία λόγω μειώσεως της νεφρικής διηθήσεως, την οξεία διάμεση νεφροπάθεια, την οξείαν αποφρακτική νεφροπάθεια, την χρονία νεφρική ανεπάρκεια, το νεφρωσικό σύνδρομο, την υπερκαλιαιμία, την υπονατριαιμία και τον νεφρογενή άποιο διαβήτη.

Εκτός από την ταξινόμηση της νεφροτοξικότητος των φαρμάκων και χημικών ουσιών ανάλογα με το κλινικό σύνδρομο το οποίο προκαλούν έχουν χρησιμοποιηθεί οι ταξινομήσεις ανάλογα με την θέση δράσεως και ανάλογα με τον τύπο της τοξικής δράσεως.
Ανάλογα με την θέση δράσεως μία τοξική ουσία μπορεί να προκαλέσει:

• α. Μείωση της νεφρικής διηθήσεως (π.χ. κυκλοσπορίνη, αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη).
• β. Πρωτοπαθή σπειραματοπάθεια (π.χ. Ο-πενικιλλαμίνη)
• γ. Οξεία διάμεση νεφροπάθεια (π.χ. μεθικιλλίνη, σουλφοναμίδες, διουρητικά, αλλοπουρινόλη)
• δ. Άμεση σωληναριακή βλάβη (π.χ. αμινογλυκοσίδες, χημειοθεραπευτική, βαρέα μέταλα)
• ε. Αποφρακτική νεφροπάθεια (π.χ. αιθυλενογλυκόλη, εθοξυφλουράνιο)

Η τρίτη ταξινόμηση λαμβάνει υπόψη τον τύπο της τοξικής δράσεως και μπορεί να χαρακτηρίζει τις ανεπιθύμητες ενέργειες με πέντε κριτήρια. Την συχνότητα εμφανίσεως, την σχέση με την δόση της ουσίας, την αναγκαιότητα υπάρξεως προηγούμενης επαφής με την ουσία, τη χημική ειδικότητα της τοξικότητος και τον μηχανισμό.
Με βάση αυτές τις παραμέτρους διακρίνονται τέσσερεις τύποι νεφροτοξικής δράσεως φαρμάκων και τοξικών ουσιών, δοσοεξαρτώμενος, έμμεσος, ιδιοσυστασικός και αλλεργικός.

Ο δοσοεξαρτώμενος τύπος νεφροτοξικότητος, με κλασσικά παραδείγματα το λίθιο, τις αμινογλυκοσίδες, την κυκλοσπορίνη κ.α., χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι η τοξικότητα έχει σχέση με την δοσολογία ενώ η προηγούμενη επαφή δεν είναι απαραίτητη και η συχνότητα κυμαίνεται ανάλογα με την ουσία.
Ο έμμεσος τύπος νεφροτοξικότητος, με κλασσικά παραδείγματα, την αιθυλενογλυκόλη, το χλωροφόρμιο, το μεθοξυφλουράνιο κ.α., χαρακτηρίζεται από το έμμεσο του τοξικού μηχανισμού (δηλαδή, η ένοχη ουσία για να δράσει πρέπει να μεταβολιστεί σε άλλη τοξική ουσία), έχει σχέση και με την δοσολογία ενώ η προηγούμενη επαφή δεν είναι απαραίτητη και η συχνότητα κυμαίνεται ανάλογα με την ουσία.
Ο ιδιοσυστασικός τύπος νεφροτοξικότητος, με κλασσικό παράδειγμα την D-πενικιλλαμίνη, χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι η συχνότητα της τοξικότητος εξαρτάται από τον γονότυπο του ασθενούς, η δοσολογία έχει σχέση στα ευαίσθητα άτομα ενώ και εδώ η προηγούμενη επαφή δεν είναι απαραίτητη.

Ο αλλεργικός τύπος νεφροτοξικότητος, με κλασσικό παράδειγμα την μεθικιλλίνη, χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι η προηγούμενη επαφή με την ένοχη ουσία είναι απαραίτητη. Πρόκειται για αντίδραση αντιγόνου -αντισώματος, η απάντηση εξαρτάται από τους ανοσολογικούς μηχανισμούς του ατόμου και οι εκδηλώσεις είναι κατά μέγα μέρος ανεξάρτητες της ουσίας. Είναι σαφές από τα προαναφερθέντα ότι τα φάρμακα τα οποία αποτελούν ισχυρά όπλα για την αντιμετώπιση των νόσων απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή και ειδικές γνώσεις για την χωρίς επιπλοκές χρήση τους. Ο ιατρός που συστήνει την χρήση κάποιου φαρμάκου θα πρέπει να γνωρίζει τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες του, τι είναι απαραίτητο να παρακολουθεί και τι χρειάζεται να πράξει σε περίπτωση εμφανίσεως τοξικότητος.